Erdene khambyn khuree

Read in Mongolian

Name(s) of Temple :
Erdene khambyn khuree,

Rinchen Number :
291

Rinchen Name :
Erdene khambyn khuree

Type of Temple :
Monastic City

Aimag Temple located in :
Bulgan

Sum Temple located in :
Khishig-Undur

Old Aimag Name :
Tusheet Khan

Old Sum Name :
Zuun So gunii khoshuu

Precis History(In Mongolian only):


Булган аймаг Бүрэгхангай сум. Хишигөндөр сумдын зааг. Эрдэнэ хамбын хүрээ Дээрх 2 сумын нутгийн зааг Жаргалант Хайрхан уулын өвөрт байх Эрдэнэ хамбын хүрээ нь Монголын бурхан шашны түрүү үеийн дэлгэрэлтэнд хамаарагдах юм.Манай риний 9-р зууны үед амьдарч байсан төвдийн лам Лхалам- Балдоржийн амьдрал түүхтэй Эрдэнэ хамбын хүрээний түүх холбогддог.Эрт нэгэн үед Лхалам-Балдорж аглагт ууландЯмандаг бурхны бясалгалыг олон жилийн турш үйлдэж шид бүтээлийг олсон ажээ.Ямандаг бурхны бясалгалыг үйлдэж байх үед нь төвдийн Буруу номт хаан Ландарам төвд орны шашин соёлыг сүйтгэж шашингүй болгосныг Лхалам-Балдорж мэдэж сонсоод нигүүлсэхүй сэтгэлийн үүднээс Буруу номт хааныг хөнөөсөн түүхтэй.Ийм нөхцөл байдлаас шалтгаалан Лхалам-Балдорж төвд нутгаас зайлан гарч Монголын Хөгнө хан ууланд түр сууж байсан домогтой ажээ.Эрдэнэ хамбын хүрээний үйслийг Лхалам-Балдорж Хөгнө хан ууланд сууж байсан үед холбон авч үздэг байна.Хөгнө ханы өвгөн хийд нь 300-гаад жилийн өмнө Галдан бошигт хааны цэрэгт сүйтгэгдэн эсэн мэнд үлдсэн цөөн тооны лам нар хар бухын балгасанд храл номоо үргэлжлүүлж улмаар 200 гаруй жилийн өмнө Эрдэнэ хамбын хүрээг Түшээт хан аймгийн Баруун Соо гүний хошуу /Бишрэлт гүний хошуу/ нутаг Жаргалант хайрхан уулын өвөр ингэрийн Саруул дэнжэд шинээр нүүлгэн байгуулжээ.Эрдэнэ хамбын хүрээ нь Лхалам-Балдоржийн үеэс Улааны шашны урсгалаар явж ирсэн түүхтэй.Тус хүрээ нь19-р зууны сүүлч 20-р зууны эхээр 1000 гаруй лам хуврагтай Пунцаглин, Тэгчилин, Сангай, Тойслин эдгээр 4 аймагт хуваагдаж байв.Эрдэнэ хамбын хүрээ нь гайхамшгт ур хийц бүхий Цогчин дуган, Олон жасын дуганууд, ном судар хэвлэх бархан, лам нарын хороололоос бүрдсэн томоохон хийд байв.Хүрээ нь Эрдэн хамба, Халзан ширээт хэмээх 2 хувилгаан ламтай байлаа.Хүрээний гол Чойжил сахиус нь Улаан сахиус байжээ.Зуны дунд сарын 29-нд Цам гардаг зуны адаг сард 50-60 гэлэн 45 хоног Хайлан хурдаг, намрын эхэн сард Ганжуур эргэдэг байжээ.Домын болон, гавьжийн дамжаа барих бөгөөд урд Сундуй, хойд Сундуй хэмээх 2 том жастай байсан байна.Тус хүрээ нь Түдэв гүний хүрээ Хөгөн тарны хийдтэй х холбоотой басйан гэдэг.Энд Улаан сахиусны бүрэн Цам гардгаараа монголд алдартай байв.Одоо Эрдэнэхамбын хүрээний туурин дээр Цамынх нь талбай хэвээрээ үлдэж хоцорсон байна.1937, 1938 оны үед 30 гаруй гавьж цолтой хүн баривчлагдан явсны зэрэгцээ уран барилгын хосгүй дурсгал босон сүм дуган үнэт ном судар бурхан тахил алдарт Улаан сахиусны Цамын баг тэргүүтэн устаж үгүй болжээ.Цамын талбайн тууриас харахад том Цогчин дуганы үүднээс голлуулан өнгө өнгийн чулуу шигтгэж тусгай зассан талбай гаргаж тэрхүү тусгайлан зассан талбайнаас Цам гарах дугуй талбайн гортигийг метр өргөнтэй чулуугаар шигтгэсэн байна.Цамын талбайн дугуй гортигийн дотор тус тусдаа улаан хөх цайвар өнгийн чулуугаар шигтгэсэн 29 талбай буй. /Дашинчилэн сумын харьяат өндөр настан 95 настай, Эрдэнэ хамбын хүрээнд шавилж асан Чойдог гуайтай хийсэн ярилцлагаас 2007.08.13/

Description of location :
The site is located 22 km. west of Buregkhangai sum center and 25 km. south east of Khishig Undur sum center. It is located south of Jargalant khairkhan mountain and west of Khuree river. West of the site is Buur mountain, to the northeast is Arslan mountain and to the south is the Goyol valley.

GPS readings :
North 48° 10’  East 103°  40’

Revived temple on site :
No

Status of site at time of survey :
The site is clearly visible. The ruins of the temples, tsam dance area, stupas and prayer wheels are visible. The foundation stones of the temples remain.

Date of founding the monastery/temple :
Early 1800

Date of closing and destroying the monastery :
Огноо хаагдсан: 1937 - Ярилцлагын дугаар:
Огноо нураагдсан:: 1937-1938 - Ярилцлагын дугаар:

Old monastery/temple revived:
Yes

Revived temple register number:
БУДЧ 004

Үүсгэн байгуулагч хүний нэр болон цол хэргэм (мэдэгдэж байвал):
Нэр, цол хэргэм : Tibetan lam Lkha Lun Baldorj - Ярилцлагын дугаар:

Date of Reviving:
Year : 1991 оны 6 сарын 1-нд - Ярилцлагын дугаар:

Monks in Old Temple :
around 1000 monks
around 1000 monks

Notes :
Erdene Khambyn khuree had four aimags: Puntsogling, Tegchenling, Sangai and Toislon. The monastery had a printing house. Over 1000 monks used to reside in the monastery. The main tutelary deity was Begtse Dharmapala. The monastery was famous for its tsam dance performance of Begtse Dharmapala. There were two high reincarnated lamas: Erdene khamba and Khalzan shireet.

Form Number :
БУХӨ 055

Survey Team :
Team E

Чойдор


Oral History :

Газрын зураг / Map