Dopanlin khiid

Read in Mongolian

Name(s) of Temple :
Dopanlin khiid,

Rinchen Number :
586

Rinchen Name :
Erkh janjingiin khoshuu khiid, erkh gungiin khuree

Type of Temple :
Monastry

Aimag Temple located in :
Sükhbaatar

Sum Temple located in :
Tuvshinshiree soum

Old Aimag Name :
Setsen Khan

Old Sum Name :
Dariganga khoshuu

Precis History(In Mongolian only):


Сүхбаатар аймгийн Түвшинширээ сумын Допанлин хийд Хуучин Сэцэн хан аймгийн Дарьганга хошуу, одоогийн Сүхбаатар аймгийн Түвшинширээ сумын нутагт, говь хээрийн бүсэд, сумын төвөөс хойд зүгт 35 км-т, Алтан булаг гэдэг газарт Допанлин хийд буюу Эрх жанжингийн хошуу хийд оршиж байсан. Туурийн баруун хойно нь Тасгана овоо, Чойрын овоо , баруун талдаа Алтан булаг гол, хойноо тахилгатай Малгар уул, зүүн талдаа Дэлгэрхаан уул, зүүн урдаа Амгалант уул, баруун талдаа Хуран хаан гэдэг уулуудтай. 1919 онд Богд Хаант Монгол улсын Дотоод Хэргийг Бүгд Захиран Шийтгэх Яамны захирамжаар Монгол улсын шаштир зохиох газарт цугласан “Өргөх Цес”-т уг хийдийн тухай ийнхүү тэмдэглэгджээ: Эрх гүн Пунцагдалайнамжилын хошуунд урьд тушаалын засаг Ванжилжавын үед Тэнгэрийг Тэтгэсний арвантавдугаар (1750) онд Ганжуур ном залж мөн Цогчэн дацан байгуулж жил бүр Ганжуур, Ерөөл зэрэг олон хурал хуруулжээ. Мөн Чойжидын тахилгын ян дан, үндсэн нэрийн сургууль хийжээ. Төр Гэрэлтийн хорьдугаар (1840) онд урьд тушаалын засаг Равдандоржийн үед “Ганданшаддубдаржаалин ” дуган бариулж, Цаннид номын сургууль үйлдүүлжээ. Төр Гэрэлтийн хориннэгдүгээр (1841) онд засан Равдандоржийн үед байгуулсан. Манла дацанд үргэлжийн Манла уншлагатай. Мөн Сацаг дүлцэнгийн сургуультай. Түгээмэл Элбэгтийн гуравдугаар (1853) онд засаг Равдандоржийн үед “Банданмижиддаржалин” хийд байгуулж агь номын сургууль үйлдэж бас Сэндэжигсүмийн дүлцэнгийн ном уншина. Түгээмэл Элбэгтийн тавдугаар (1855) онд мөн засаг Равдандоржийн үед байгуулсан Манба дацан эмийн номын сургуультай. Мөн зургадугаар (1856) онд засаг Равдандоржийн үед Маань-Мэгзэмийн бүтээлийн хурал байгуулжээ. Бадаргуулт Төрийн дөрөвдүгээр (1878) онд засаг Цэрэндоржийн үед Дүйнхор, Намнан-онжан, Гүнрэг хурлуудг Зурхай, шар бичгийн сургууль байгуулжээ. Бадаргуулт Төрийн арвандөрөвдүгээр (1888) онд Пунцаглин дацан байгуулж Ламрин, Лүйжин, бурхан зурах сургууль үйлдүүлэв. Мөн Данжуур номыг жил бүр хурна. Эдгээр хурал номын дацангууд Талбулаг хэмээх газар нутаглан сууна. /Монголын хүрээ хийдийн түүх, Ч.Банзрагч, Б.Сайнхүү, Улаанбаатар 2004/ 1934-38 оны Хүрээ хийдийн судалгаанд Хэнтий аймгийн Өлзийт сумын Малгарын хийд буюу Допанлин хийд нь Малгар хэмээх газар суурьшиж байсан ба 13-р жарны 50-р төмөр хонин жилд Засаг Ванжилжавын зөвшөөрлөөр байгуулагджээ. Уг хийд долоон дуган , Цогчин, Чойр, Жүд, Манба, Дүйнхор зэрэг дацантай. 10 аграмба, 22 гавж нийлсэн 359 ламтай, нэг бархантай, 6 жастай үүндээ нэг тэмээ , зургаан адуу , дөрвөн хонь гэсэн хөрөнгөтэй байсан хэмээн тэмдэглэгджээ. Аман эх сурвалжид: Уг хийд нь 1880 (1756) онд байгуулагдсан ба 1937 оны 11 сарын 20-нд хаагдаж, 1938 онд нураагджээ. Допанлин хийд анх байгуулагдсаны дараа энд тэнд нүүн нутаглаж явсан бөгөөд Модонгийн ард нэлээд суурьшсан байна. Тэр үед эрдэмтэй лам нар их байсан гэсэн ч амьдрал ахуй нь тарчиг байж. Тэгээд газар нутаг нь догшин юм байна лам нар нь эрдэмтэй байж нутаг сэлгэхэд гэмгүй юм байна гээд Алтанбулагийн зүүн ширээ дээр, одооны хийд байгаа Алтанбулагийн баг байгаа газар 1880 аад оны үөд шав нь тавигдаж төвлөрчээ. 500 гаруй ламтай, Гомбо сахиустай, Чойр, Манба, Дүйнхор, Жүд, Цогчэн, Их дуган гэсэн зургаан дацантай, жил бүр гавжийн дамжаа барьдаг хийд байжээ. Хийдийн тэргүүн хамба Шаравын Ёндон-Осор байсан. Хийдийн байгууламжууд нь тоосго чулуу модоор баригдсан бөгөөд Их дуган, Чойрын дуган хоёрыг модоор сүүлийн 2 дуганыг Хятадууд чулуугаар барьжээ. Холбогдох эх сурвалж -Монголын хүрээ хийдийн түүх, Ч.Банзрагч, Б.Сайнхүү, Улаанбаатар 2004 -Сүхбаатар аймгийн Түвшинширээ сумын “Допанлин хийдийн түүхэн хуудас” ном, 2005 -Сүхбаатар аймгийн орон нутгийг судлах музейн судалгаа -Цэгмэдийн Оргодолын ярилцлага (1938 онд төрсөн Сүхбаатар аймгийн Түвшинширээ сумын өндөр настан)

Description of location :
The site is located in the place known as Altanbulag which is 35Km north of Tuvshinshiree soum center. To the north-west of the site are Tasgany ovoo and Choiryn ovoo, to the north is Malgar mountain, to the east is Amgalant mountain, to the south is Ulziit mountain and to the west is Khuran khaan mountain.

GPS readings :
North 46° 12’  East 111°  48’

Revived temple on site :
No

Date of founding the monastery/temple :
1880
1756

Date of closing and destroying the monastery :
Огноо хаагдсан: 1937 - Ярилцлагын дугаар:
Огноо нураагдсан:: 1938 - Ярилцлагын дугаар:Sukhbaatar aimgiin Tuvshinsheree sum

Old monastery/temple revived:
Yes

Revived temple register number:
СБТШ 032

Үүсгэн байгуулагч хүний нэр болон цол хэргэм (мэдэгдэж байвал):
Нэр, цол хэргэм : Данзанням, Д.Найдан, Лувсанжамц, Ренчинсамбуу, Шагдарсүрэн - Ярилцлагын дугаар:
Нэр, цол хэргэм : Б.Шарвсамбуу, Т.Чүлтэм, Д.Санбалхүндэв, Х.Ёндон, Д.Ёндонжунай - Ярилцлагын дугаар:

Date of Reviving:
Year : 1990 оны 8-р - Ярилцлагын дугаар:

Monks in Old Temple :
over 500 monks
218 monks

Form Number :
СБТШ 031

Survey Team :
Team F

Цэгмэдийн Оргодол


Oral History :

Газрын зураг / Map

Site Plan

Site plan drawn by surveyors

Цуглуулсан баримтууд / Materials collected

СБТШ 031  B025  Ц. Оргодол  Сүхбаатар аймгийн Түвшинширээ сумын "Допанлин" хийдийн түүхэн хуудас  Эвхмэл  0000-00-00  Алтанбулаг    Ж