Khanuin khuree
Read in Mongolian
Name(s) of Temple :
Khanuin khuree ,Toin lamyn khuree,Saruul gunii khuree,
Rinchen Number :
162
Rinchen Name :
Khanuin khuree, Toin lamyn khuree
Type of Monastery/Temple:
Monastic School
Aimag where the temple is located:
Arkhangai
Sum where the temple is located:
Khairkhan sum
Sub-district where the temple is located :
Asgat bag Khureenii tuuri gedeg gazar
Old Aimag Name :
Sain Noyon
Old Khoshuu Name :
Saruul günii khoshuu
Historical Summary (In Mongolian only):
Архангай аймаг Хайрхан сум. Хануйн хүрээ. /Тойн ламын хүрээ, Саруул гүний хүрээ/ Хуучин Сайн ноён хан аймгийн Саруул гүний хошуу олдоогийн архангай аймгийн Хайрхан сумын Асгат багийн нутаг Хайрхан сумын төвөөс зүүн тийш 25 км орчимд Хануй голын хойд бие Хүрээний туурь хэмэх газарт энэ хүрээ оршин тогтнож байжээ.Нэршилийн хувьд Хануй хүрээ гэдэг нь газар усны нэрээр нэрлэсэн, Тойн ламын хүрээ гэдэг нь уг хүрээг үүсгэн байгуулагч Жанцантойн ламын Тойн лам хэмээх алдараар, Саруул гүний хүрээ гэдэг нь уг нутаг хошууны засаг захиргааны нэрээр нэрлэсэн бололтой.Уг хүрээг үүсэн байгуулагдсан тухай “…Анх 1781-1795 онд Бунтар дайчин Бум элдэн хутагт Гунгаажанцан нар тэргүүлэн Юм, Ерөөл, Манал, Найдан чого хурлыг үүсгэн Ганданшадавчилэн хурлыг Хануй гол, Эрдэнэ уулын Дэлгэр буян хэмээх газар байгуулжээ.Дараа нь Тэнгэрийн Тэтгэсний 1795 онд Ерөөл, Дарь эхийн хурал, Хайлан, данжуурын дуган жас байгуулснаар энэ хүрээнд Цаннид, Жүд, Ламрин, Дүйнхор, Манба хуцрлууд хуруулж байв.Сайшаалтай Ерөөлтийн арвангурвадугаар /1808/ онд 4-р Богд Жавзандамба хутагтаас Цогчин дуганд “Дэчинпунцаглин” Цаннид дацанд “Тойсомцэвээлин”,Жүд дацанд “Гандансамидлин, Дүйнхор дацанд Дашжанчивлин, Гүнрэг сүмд “Дашранжийлин”, Манба дацанд “Рвданчүмплэн” хэмээн нэр шагнажээ.Сайшаалтай ерөөлтийн арванзургадугаар /1811/ онд Гүнрэг, Манба дацангуудыг Тойн Лувсанжанцангаас 4-р Богд Жавзандамба хутагтад өргөжээ.Хориннэгдүгээр /1818/ онд Дашдэллгийн үед Дэчинпунцаглин сүмд Майдар залж эргүүлэн Цам бүжиг бүжиглүүлж Чойжилын Сор залах тэргүүтэнийг тус тус нэмэн тогтоожээ.Бадаргуулт төрийн хоёрдугаар /1876/ онд Засаг гүн Жигжиддоржийн үед Ламрин, Намнан, Чого, Дүйнхор, Дарь эх хурал тогтоон сүм барьж Богд гэгээнтнээ айлтгаж Дашпандлин нэр шагнуулав.Олноо өргөгдсөний долоодугаар /1917/ онд Саруул гүн Гэлгийн үед Жүд дацан тогтоож аграмбын дамжаа бариулав…” хэмээсэн их баримт улсын төв архивийн фондод хадгалагдаж байна.20-р зууны эхээр тус хүрээ нь 240 орчим ламтай 10 гаруй сүм дугантай эдгээрийг дагаад ноёдын Сэрүүн дуган, лаврин, Орд өргөө дагалдан босжээ.Хануйн хүрээний лам нар Доржзодов, Улаан юм, Цагаан шүхэрт зэрэг номыг төвд хэлнээс монгол руу орчуулан уншиж Даравбандид гэгээний бараар ном судар барлаж байжээ.Уг хүрээнээс олон арван номтой гавьж, маарамбууд төрсөн ба үүнийг жич тэмдэглэсэн болно.Хануйн хүрээ 1936 оны сүүлчээр хаагдаж 1937 оны дундуур бүр мөсөн таржээ.Лам нарыг баривчлан доод дунд лам нарыг хүчээр хар болгон эзгүйрч үлдсэн сүм дугануудыг 1938 оны сүүлч 1939 оны эхээр нураасан байна. Холбогдох эх сурвалж: 1.Ч.Банзрагч Б.Сайнхүү “Монголын хүрээ хийдийн түүх” УБ 2004 2.Ш.Галсанбаатар “Хайрхан сумын товч түүх” УБ 2006 3.Хайрхан сумын Асгат багийн иргэн өндөр настан Пүрэвтэй хийсэн ярилцлагаас /2007.07.29/
Description of location :
The temple site called Khureenii Tuuri occupies Asgat brigade’s area which is 25 km. northeast of Khairkhan sum centre. On the north side of a river Khaliut in 0.5 km is Ulaan Uul mountain and on the east is a rocky mountain called Indert Khadat Uul. To the south of the river is an ancient sacred owoo named Tsagaan Owoo.
GPS coordinates :
North 48° 48’ East 101° 56’
Total site area:
Side1: Side2: Side3: Side4: Side5: Side6:
Revived temple on site :
No
Site status at the time of survey :
At the site, there are 7 temple bases elevated 50 to 70 cm from the ground and those forming the temple frame are still in good condition. The temple and its surrounding area have soil with no grass nor weed.
Date of establishment of the monastery/temple :
In the early 19th century
Date of closing and destroying the monastery :
Revival of the old monastery/temple:
No
Founder's name and title (if known):
Name and title : Jantsan toin lam - Interview Number: 001
Date of Revival:
Monks in Old Temple :
260 monks
Notes :
Founded by Jantsan toin lam
Form Number :
АРХХ 074
Survey Team :
Team E
