Хөнжлийн дугана
Read in English
Сүм хийдийн нэр :
Хөнжлийн дугана ,Чойдоодамбуу ,Дашпэлжайлин дугана,
Төвд нэр(үүд) кирилл үсэг (DOMM 2007):
Дашпэлжайлин, Чойдоодамбуу
Төвд нэр Уайли:
*bkra shis 'phel rgyas gling, *chos mdo dam pa?
Ринченгийн жагсаалт дахь дугаар :
149
Ринченгийн жагсаалт дахь нэр :
Хөнжлийн хурал /Улаан чулуутын хурал/
Сүм хийдийн төрөл :
cүм
Байрлах аймаг :
Хөвсгөл
Сум :
Жаргалантын
Баг :
төвд Хөнжлийн голын баруун эрэгт
Аймгийн хуучин нэр :
Сайн ноён
Хуучин хошууны нэр :
Далай Чойнхор Вангийн хошуу
Товч түүх :
Хөвсгөл аймаг Жаргал сум. Хөнжлийн дуган Жаргалант сумын төвийн баруун хойд талд Түвд, Монгол сүм дуганын хийцийн аргаар баригдсан нэгэн дуган бий. Хөвсгөл аймагт олон арван сүм дуган хийд байсан ч тэдгээрээс үндсэндээ бүрэн бүтнээрээ үлдсэн ганц дуган нь энэ дуган юм. Анх 1870-аад оны үед сумын төвийн хойно байх Идэр , Хөнжлийн голын бэлчир дээр хоёр модон дуган баригджээ. Үүний нэг болох Дашпэлжээлин хэмээх нэртэй дуганд энэ нутгийн гол шүтээн Дамдинчойжоо бурхныг тахидаг байсан гэдэг. 1890-ээд оны үед Хөнжлийн гол үерлэж нэг дуган нь голын үерт урсаж сүйдсэн байна. Ингээд үлдсэн дуганыг одоогийн байгаа энэ газарт зөөж барьсан гэдэг. Энэ дуган нь Монгол хийцийн загвараар гурван үетэй баригдсан бөмбөгөр оройтой, дөрвөлжин хэлбэртэй, 2 давхар, гадуураа эргэн тойрон 8 баганатай, зааж углуургадаж , оньсолж барьсан нарийн ур хийцтэй байжээ.1930-аад оны дундуур сүм хийд сүйтгэхэд эл дуган гэмтэлгүй үлдсэн ба хожим нь сумын ХБА, барааны агуулах болгон ашиглахдаа бөмбөгөр орой, дээд давхарыг нь буулган хоёр үе болгожээ. Дашпэлжээлин хэмээх энэ дуганы жасын тогоо 100 орчим литрийн багтаамжтай ширмэн тогоо одоо Жаргалант сумын орон нутгийг судлах узейд хадгалагдаж байна. Холбогдох эх сурвалж: 1.Ч.Банзрагч.Б.Сайнхүү. Монголын хүрээ хийдийн түүх. УБ.2004, 2.Жаргалант сумын өндөр настан 78 настай Д.Шагдарсүрэн гуайтай хийсэн ярилцлагаас. /2007.06.04/ 2. М. Нямаа. Хөвсгөл аймгийн лавлах толь. УБ.2001,
Байршлын тайлбар :
Жаргалант сумын төвөөс хойд талд Дамдинчойжоо уулыг голлуулан Идэрийн голын өмнөд бие Хөнжлийн голын баруун эрэг дээр баруун тийш 1,2 км орчим зайд оршино.Дуганаас зүүн урагш 1,5 км зайд гурван суварга шинээр байгуулжээ.
GPS хаяг :
North 48° 35’ East 099° 20’
Нийт талбайн хэмжээ:
Side1: У 20 Side2: Ө 18 Side3: Side4: Side5: Side6:
Сүм хэвээр хадгалагдан үлдсэн :
Yes
Судалгаа явуулах үеийн байдал :
Дэшпэлжайлин сүм /дугана/-ийн барилгын бүрэн бүтэн байдал эвдрээгүй үндсэн хийц загвар хэвэндээ бөгөөд 1990 оны 06 сараас сэргээгдэн хурал хурж эхэлсэн.
Сүм хийд байгуулагдсан он :
1893 он
Сүм хийд хаагдсан болон нураагдсан он :
Тухайн газарт баригдсан шинэ сүм, дугана :
Yes
Шинээр бүртгэгдсэн сүм хийдийн дугаар:
ХӨЖР 005
Үүсгэн байгуулагчийн нэр, цол хэргэм (мэдэгдэж байвал):
Нэр, цол хэргэм : С.Дэлгэр /лам/ | Ярилцлагын дугаар: 001
Нэр, цол хэргэм : Санжмятав /лам/ | Ярилцлагын дугаар: 001
Нэр, цол хэргэм : Арын хүрээний ихэс дээдэс бариулсан болов уу | Ярилцлагын дугаар: 001
Нэр, цол хэргэм : Сумын сүсэгтний холбооны тэргүүн Г.Шагдарсүрэн | Ярилцлагын дугаар: 001
Сэргээн байгуулагдсан огноо :
Хуучин хийдэд сууж байсан лам нар
20-30 лам
Хүснэгтийн дугаар :
ХӨЖР 024
судалгааны баг :
Team: Г
