mongoliantemple

Khoshuu khiid

Name(s) of Temple :
Khoshuu khiid,Galdan shaduvlin khiid ,Olziigoor arivjuulagch khiid,Dashpuntsaglin,Ongiin 3 khiidiin urd khiid,

Tibetan name(s) Cyrillic (DOMM 2007):
Галданшаддүвлин, Дашпунцоглин

Tibetan name Wylie:
*dga' ldan gshad sgrub gling, *bkra shis phun tshogs gling

Rinchen Number :
719

Rinchen Name :
Khoshuu khuree /Tushee Vangiin khuree, Ongiin golyn khuree/

Type of Monastery/Temple:
Monastic School

Aimag where the temple is located:
Dundgovi

Sum where the temple is located:
Delgerkhangai soum

Old Aimag Name :
Tusheet Khan

Old Khoshuu Name :
Govi Tüshee günii khoshuu

Historical Summary (In Mongolian only):

Дундговь аймаг Дэлгэрхангай сум. Түшээ вангийн хошуу хүрээ. /Онгийн хүрээ./ Түшээт хан аймгийн Говь түшээ ван Лхамсүрэнгийн хошууны гол хүрээ болох Онгийн хүрээ нь Дэлгэрхангай сумын төвөөс баруун урагшаа 70 орчим км-т Чандмань уулын өмнө бэлд суурьшиж байжээ.Тус хүрээг үүсэн байгуулагдсан тухайд “...Түшээт чин ван Лхамсүрэнгийн хошуунд анх Чин Улсын Энх амгалангийн 47-р /1709/ онд харьяат засаг ноён Доржванчигийн үед олон сүсэгтэн эвсэн нийлж Дээдийн шавдан бататгах ба хамаг амьтны тусын тулд уул хошууны нутаг Онги голын зах Түг овоо хэмээх газар сүм,суварга хэд хэдийг байгуулсны дараа Чин улсын хааны зарлигаар “Гайхамшигт Сайн Билэгт сүм” хэмээн нэр шагнасан.Энд Гүнрэг,Минтүг,Цам,Ярхайлин зэрэг хурал хурж дараа нь Цанид,Жүд,Дүйнхор,Манба дацангууд байгуулж олон зүйлийн хурал ном дэлгэрүүлэн буй...”хэмээн бичсэн баримт Үндэсний төв архивийн гар бичмэлийн фондод хадгалагдаж байна Нутгийн зарим ахмадуудын яриагаар 1840-өөд оны үед хошуу ноён С.Балдандорж /Балдорж/ цорж лам Барь Ёнзон Дамцагдорж нар үүсгэн байгуулсан гэж буй нь ташаа бололтой Доржванчиг---Анхны засаг Лидэрийн хүү.Хошууны 2 дахь ноён./1694-1728 он/ Дээдийн шавдан бататгах—Манжийн хаан эрүүл энх байж,урт удаан наслахын төлөө ном уншихыг ингэж нэрлэдэг байв.. Минтүг--“Акшоби” бурхны сүм буюу хурал. Тус хийд нь 19-р зууны сүүлч 20-р зууны эхээр 1000 орчим ламын данстай үүнээс хүрээнд байнга суудаг нь 400 гаруй.Манба,Зурхай,Жүд,Гүнрэг,Дүйнхор зэрэг таван дацан сургалттай,хүрээний гол шүтээн нь Улаан Жамсран байжээ.81 тохой өндөр Майдар бурхантай байсан ба зуны эхэн сард Майдар эргэх ёслол хийдэг.75 цамтай байжээ.Жил бүрийн зуны эхэн сард Дэлгэрхангай уулыг тахидаг байсан байна.Энэ хүрээнд олон арван эрдэм чадалтай лам хувраг байснаас хамгийн нэрд гарсан нь Доёд зурхайч гэж алдартай зурхайч байжээ.8-р Богд Жавзандамбыг анх Төвдөөс залахад Их хүрээний ноёд мяндагтнууд энэ хүрээн дээр угтаж авч байсан түүхтэй.Тус хүрээний хурал ном 1935 оны өвлөөс бүрэн хаагдсан ба сүм дуганы бурхан тахил судар ном үндсэндээ бүгд устгагдсан бололтой.Одоо шинээр сэргээгдсэн сумын Дашчойнхорлин хийдэд тахилын хоёр мөнгөн цөгц л үе дамжиж иржээ.Хүрээний туурин дээр одоо хэдэн жижиг шавар дуганы ором,мөн айраг хадгалж байсан гэх газар ухсан зоорь маягийн нүх үлдсэн байна. Энэхүү Онгийн хүрээ нь 18-20-р зууны үеийн Түшээг Хан аймгийн Говь Түшээ гүний хошуу,Богд хан уулын аймгийн Дэлгэрхангай уулын хошууны/1923-1931 он/ буддын шашны ном соёлын том төв болж байжээ. Холбогдох эх сурвалж: 1.Монгол Улсын Үндэсний төв архив.ФА-3 , д-1 , хн-1011. 2.Дэлгэрхангай сумын Дашпунцаглин хийдийн тэргүүн лам Батсүхтэй хийсэн ярилцлагаас./2007.06.25./

Description of location :
Maidar: The area is called Khoshuu. The site is Oon the east bank of the Ongiin river, on the south side of Chandmani mountain and 70Km south-west of the sum centre.

GPS coordinates :
North 45° 09’ East 104° 07’

Total site area:
Side1: 250 Side2: 200 Side3: Side4: Side5: Side6:

Revived temple on site :
No

Site status at the time of survey :
Hundreds of traces of digging are visible on the site of the large temple buildings of the monastic site. Many terracotta fragments, bricks represent the beauty of the monastery. As the ruins show many multi-storeyed temple buildings had been situated here. Stupas surrounded the area from the north. It is urgent to stop the digging activity of the relic hunters. Due to the huge size of the complex, a sketch could not be drawn.

Date of establishment of the monastery/temple :
1700
1840-1850

Date of closing and destroying the monastery :

Revival of the old monastery/temple:
Yes

Registration number of the revived temple:
ДУДХ 008

Founder's name and title (if known):
Name and title : Khoshuu noyon S.Baldandorj /1837-1875/ - Interview Number: A 38
Name and title : Tsorj lan Bragri Yonzon Damtsagdorj - Interview Number: A 38

Date of Revival:

Monks in Old Temple :
1000 monks
800 monks
500 monks
with list of 800-1000 monks 300-400 monks
562 monks

Form Number :
ДУДХ 017

Survey Team :
Team D